Taslak Kırsal Kalkınma Planında yenilenebilir enerji ile ilgili bölümler

Türkiye, geride bıraktığımız 10 yıl içerisinde enerji talep artışının en hızlı gerçekleştiği OECD ülkesidir.

Yine ülkemiz, dünyada 2000 yılından bu yana elektrik ve doğal gazda Çin’den sonra en fazla talep artışına sahip ikinci büyük ekonomidir. Net ithalat bağımlılığı %75’ler civarında olan ülkemizde petrol ve doğal gazın neredeyse tümü, kömürün ise beşte biri ithal edilmektedir. Ulusal enerji kaynaklarımızdan olan hidrolik enerjideki ekonomik açıdan değerlendirilebilir potansiyelimiz yıllık 126 milyar kWh, linyit kaynaklarımızdan üretilmesi mümkün görülen elektrik miktarı ise yıllık 116 milyar kWh olarak hesaplanmaktadır. Bu potansiyelin tümü değerlendirilse bile, hızlı talep artışının devam etmesi durumunda,2020’lerdeki talebe cevap vermek mümkün görülmemektedir. Bu açıdan, sınırlı doğal kaynaklarımızın tüketilmemesi ve çevreye verilen zararların azaltılması amacıyla yenilenebilir enerji kaynaklarının kullanımını teşvik etmek ve altyapısını hazırlamak gereklidir. Hali hazırda enerji fiyatlarının yüksekliği veya enerji kaynaklarına ulaşma güçlüğünedeniyle bazı tarımsal işletmeler rüzgâr ve su enerjisini, kırsal haneler ise güneş enerjisini kullanarak kendi ihtiyaçlarının tamamını veya büyük bir kısmını yenilenebilir enerji kaynaklarından karşılamaktadır. (Tedbir 3.1.5 Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Kullanılması,I. Mevcut Durum)

II. Stratejik Önemi

Ülkemizde hem konutlar hem de tarımsal işletmelerde en büyük gider kalemini enerji harcamaları teşkil etmektedir. Elektrikte 500 kW’a kadar kurulu gücün üreteceği enerjiye denk enerji ihtiyacı olan işletmelerin su, güneş ve rüzgâr enerjilerini değerlendirerek ihtiyaçlarını karşılamaları kırsal alanda sürdürülebilir kalkınmanın gereğidir. Bunun yanı sıra, yenilenebilir enerji kaynaklarının kullanımı ile doğal enerji kaynaklarının neden olduğu çevre kirliliği ve iklim değişikliği gibi sorunların da ortadan kaldırılması sağlanmış olacaktır.III. Ulusal ölçekteki plan ve program hükümleri ile ilişkisi

9.KP Madde 407; 60. HEP RGA-16

IV. Sorumlu kuruluş

ETKB ve ÇOB

V. İşbirliği yapılacak kurum ve kuruluşlar

İÇİB, BİB, STB, TKB, EPDK, DSİ, DMİ, TEDAŞ, TPAO, MTA, KA’lar, İÖİ’ler, Türkiye

Kalkınma Bankası, İller Bankası, kaymakamlıklar, belediyeler, üniversiteler, ilgili STK’lar

VI. Uygulama için uygun araç/işlem

Kamu yatırımı, hibe programı

VII. Mali kaynak

Genel bütçe, yerel yönetim bütçeleri, AB fonları, araştırma fonları

VIII. İlişkili mevzuat hükümleri

ETKB Teşkilat Kanunu; EPDK mevzuatı; 4628 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu; 5346 sayılı

Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Elektrik Enerjisi Üretimi Amaçlı Kullanımına İlişkin

Kanun; 5686 sayılı Jeotermal Kaynaklar ve Doğal Mineralli Sular Kanunu

IX. Tedbir hedefleri

1. Yenilenebilir kaynaklardan üretilen enerji miktarının artırılması

2. Küçük su kaynakları potansiyelinin enerji üretimi için değerlendirilmesi

3. Organik atıklardan kaynaklanan çevre kirliliğinin azaltılması

X. Faaliyetler

1. Güneş enerjisi kullanımının yaygınlaştırılması

2. Rüzgâr enerjisi kullanımının yaygınlaştırılması

3. Jeotermal enerjinin konut ve sera ısıtılmasında kullanılması

4. Küçük hidroelektrik santrali yapımının desteklenmesi

5. Organik atıkların biyoyakıt olarak değerlendirilmesi

Faaliyet 3.1.5.1 Güneş Enerjisi Kullanımının Yaygınlaştırılması

I. Yeri

Köyler

II. Hedef uygulama alanı

Konutlar ve işletmeler

III. Süresi

2010–2013

IV. Gerekçesi

Kırsaldaki hanelerin ve işletmelerin enerji ihtiyaçlarının en azından bir bölümünü güneş ısısını değerlendirerek karşılamaları, enerji fiyatlarının yüksekliği veya fosil yakıtlara erişimin güçlüğü açısından ele alındığında maliyet etkin bir seçenek olarak gözükmektedir. Türkiye’de güneşli gün sayısının fazla olması bu yöndeki yatırımların verimli olacağını göstermektedir. Güneş kollektörlerinin yaygın kullanımı, sıcak su temini ve ısıtma amaçlı başvurulan odun tüketiminin azalarak mevcut orman varlığımızın korunmasına katkı sağlayacaktır.

V. Alt faaliyetler

1. Güneş enerjisinin ısıl amaçlarla kullanılabileceği gündelik ihtiyaç alanlarının belirlenmesi

2. Hanelerin ve işletmelerin güneş enerjisinin avantajları konusunda bilgilendirilmesi

3. Güneş enerjisi sistemlerinin kurulumunun desteklenmesi

4. Yıllık güneşlenme oranının çok yüksek olduğu bölgelerde şebeke erişimine uzak noktalarda (bağ evleri, vb.) güneş enerjisinin elektrikli amaçlı (foto-voltaik-PV sistemler) kullanımının teşvik edilmesi

VI. Sonuçlar

1. Hanelerin odun ve fosil yakıt tüketiminin azalması

2. Hanelerin gaz ve elektrik tüketiminden kaynaklanan masraflarının azalması

3. Kadınların iş yükünün hafiflemesi

VII. Uygulayıcı/sorumlu kurum

ETKB

VIII. İşbirliği yapılacak kurumlar

STB, İÇİB, EPDK, DMİ, ÇOB, İÖİ’ler, ilgili STK’lar

IX. Tahmini Maliyeti

? TL

X. Bu faaliyetin hayata geçirilmesini kısıtlayan unsurlar

1. Güneş enerjisi sistemlerinin başlangıç yatırım maliyetlerinin yüksek olması

2. Güneş enerjisi kullanımında mevzuat eksikliğinin olması

XI. İzleme göstergeleri

1. Güneş enerjisi kullanan hane sayısı

Faaliyet 3.1.5.2 Rüzgâr Enerjisi Kullanımının Yaygınlaştırılması

I. Yeri

Kırsal yerleşimler

II. Hedef kitle

Tarım ve tarım dışı imalathaneler, sanayi tesisleri

III. Süresi

2010–2013

IV. Gerekçesi

Kırsal yerleşimlerde yer alan ticari işletmelerin enerji ihtiyaçlarının en azından bir kısmını rüzgar enerji kaynağını değerlendirerek karşılamaları, artan enerji fiyatları ve fosil yakıtlara erişim güçlüğü dikkate alındığında makul bulunmaktadır. Rüzgâr enerjisinin yeterli ve kesintisiz olduğu yörelerde işletmelerin enerji ihtiyacının rüzgar enerjisiyle karşılamaları teşvik edilerek üretim maliyetlerini düşürmeleri ve rekabet güçlerinin artması sağlanabilir.

V. Alt faaliyetler

1. Rüzgar enerjisi için yeterli kaynakların olduğu yörelerin tespit edilmesi ve bu yörelerde güvenilir üretim kapasitelerinin tahmini için bir yıldan az olmamak üzere rüzgar ölçümlerinin yapılması

2. Yöredeki işletmelerin enerji talebine uygun büyüklükte santrallerin inşa edilmesi vebunların “feed-in-tariff” yöntemiyle şebeke bağlantılarının yapılması

3. Santrallerin yapım ve işletim modellerinin yöredeki rüzgar kapasitesinin özelliklerine uygun olarak belirlenmesi

4. Mevzuat düzenlemelerindeki eksikliklerin giderilmesi

VI. Sonuçlar

1. Yenilenebilir enerji kullanımının artması

2. Odun ve fosil yakıt tüketiminin azalması

VII. Uygulayıcı/sorumlu kurum

ETKB

VIII. İşbirliği yapılacak kurumlar

STB, ÇOB, EPDK, DMİ, üniversiteler, belediyeler, kaymakamlıklar, ilgili STK’lar

IX. Tahmini Maliyeti

? TL

X. Bu faaliyetin hayata geçirilmesini kısıtlayan unsurlar

1. Rüzgar enerji sistemlerinin başlangıç yatırım maliyetlerinin yüksek olması

2. Rüzgar kaynaklarının değişkenlik göstermesi ve sistem güvenilirliğini sağlamak için rüzgar tesislerinin genellikle önemli miktarda sıcak yedek kapasitesi gerektirmesi

3. Rüzgar enerji kullanımında mevzuat eksikliğinin olması

XI. İzleme göstergeleri

1. Rüzgar enerjisi kullanan işletme sayısı

2. Oluşturulan rüzgar santrali sayısı

Faaliyet 3.1.5.3 Jeotermal Enerjinin Konut ve Sera Isıtılmasında Kullanılması

I. Yeri

Jeotermal enerji kaynakları bulunan kırsal yerleşimler

II. Hedef kitle

Kırsal haneler ve tarımsal işletmeler

III. Süresi

2010–2013

IV. Gerekçesi

Jeotermal enerji kaynakları bakımından zengin olan ülkemizde bu enerjinin konutların ısıtılmasında kullanımı ile hem yüksek fiyatlı enerji kullanımının önüne geçilmiş hem de fosil enerji kaynaklarının neden olduğu çevre kirliliği ve küresel ısınma gibi sorunların azaltılması sağlanmış olacaktır. Seralarda jeotermal enerjinin kullanılması ile toprak ısıtması ve ortam ısıtması yapmak mümkündür. Ayrıca jeotermal akışkan terkibindeki karbondioksitin (50 gr/m² gün) ayrıştırılarak fotosentez olayına katkıda bulunmak üzere verilmesi, jeotermal akışkanla yapılan seracılığı cazip hale getirmekte, verimi yüzde 50-60 artırmakta ve ideal iç sıcaklık sağlayarak hormonsuz üretimi mümkün kılmaktadır. Sera atmosferine jeotermal karbondioksitin verilmesi ile verim yüzde 40 artmakta, sera içi sıcaklık döllenme için gereken sıcaklığın üstünde olduğundan verim yükselmektedirartırmaktadır. Ayrıca, bu sayede gerekli havalandırma yapılabilmekte, sera içi rutubet yükselmemekte ve bundan kaynaklanabilecek hastalıklar engellenmektedir.

V. Alt faaliyetler

1. Ekonomik olduğu tespit edilen alanlarda sondaj çalışmalarının yapılması

2. Kullanılan jeotermal suyun alana reenjekte edilmesinin sağlanması

3. Jeotermal enerjiden yararlanacak olan beldede merkezi ısıtma sistemi kurulması

4. Eşanjör sistemi ile ısıtılan suyun merkezi sistemle konutlara dağıtımının yapılması

5. Merkezi ısıtma sistemini işletecek bir altyapının oluşturulması

6. Jeotermal kaynaklara yakın yerlerde sera üretimi yapılabilecek alanların tespit edilmesi

7. Üreticilerin ve hanelerin yenilenebilir enerji kaynakları konusunda bilgilendirilmesi

VI. Sonuçlar

1. Çevre kirliliğinin azalması

2. Enerji giderlerinin azalması

VII. Uygulayıcı/sorumlu kurum

ETKB ve ÇOB

VIII. İşbirliği yapılacak kurumlar

İÇİB, TKB, DSİ, ÖÇKK, TPAO, MTA, KA’lar, İller Bankası, bankalar, İÖİ’ler ve

belediyeler, ilgili STK’lar

IX. Tahmini Maliyeti

? TL

X. Bu faaliyetin hayata geçirilmesini kısıtlayan unsurlar

1. Elektrik üretimi amaçlı jeotermal enerji teşvik edilirken, ısı üretimi amaçlı jeotermal

enerjinin yeterince teşvik edilmemesi

2. Kişilerin projeye maddi açıdan ilk katkıyı sağlamak istememesi

XI. İzleme göstergeleri

1. Jeotermal enerji ile ısıtılan konut yüzölçümü (m2)

2. Jeotermal enerjiyle ısıtılan seraların yüzölçümü (m2)

Faaliyet 3.1.5.4 Küçük Hidro Elektrik Santrali Yapımının Desteklenmesi

I. Yeri

Mikro hidroelektrik santrali yapımına uygun debisi yüksek küçük akarsu geçiş alanları

II. Hedef uygulama alanı

Söz konusu akarsulara yakın kırsal yerleşimler

III. Süresi

2010–2013

IV. Gerekçesi

Hidroelektrik enerjisi elde etme imkânlarına sahip debisi yüksek akarsuların bulunduğu kırsal bölgelerde bu kaynakların olabildiğince yüksek oranda değerlendirilmesi ile ülkemizin sınırlı enerji kaynakları üzerindeki baskı azaltılacaktır.

V. Alt faaliyetler

1. Daha önce DSİ ve EİE tarafından etüt edilmemiş ve/veya projelendirilmemiş debisi yüksek akarsu geçiş bölgelerinin tespit edilmesi,

2. Yerel halkın ve üreticilerin yenilenebilir enerji kaynakları kullanımının avantajları konusunda bilgilendirilmesi

3. Yasal mevzuattaki eksikliklerin giderilmesi

4. Uygun yapım ve işletme modellerinin geliştirilmesi

VI. Sonuçlar

1. Su kaynaklarının değerlendirilmesi

2. Fosil yakıt tüketiminin azalması

VII. Uygulayıcı/sorumlu kurum

ETKB ve ÇOB

VIII. İşbirliği yapılacak kurumlar

İÇİB, BİB, DSİ, TEDAŞ, EPDK, İÖİ’ler, kaymakamlıklar, belediyeler, ilgili STK’lar

IX. Tahmini Maliyeti

? TL

X. Bu faaliyetin hayata geçirilmesini kısıtlayan unsurlar

1. Su kaynaklarının azalması ve içme-kullanma suyu ihtiyacının öncelikli olması

2. Su kaynaklarıyla ilgili ihtilafların yaygın olması

3. Gerekli mevzuatın uyumlaştırılmaması

XI. İzleme göstergeleri

1. Kurulan küçük hidroelektrik santrali sayısı ve üretim kapasitesi

Faaliyet 3.1.5.5 Organik Atıkların Biyoyakıt Olarak Değerlendirilmesi

I. Yeri

Kırsal yerleşimler

II. Hedef kitle

Tarım-gıda işletmeleri

III. Süresi

2010–2013

IV. Gerekçesi

Günümüzde tarımsal faaliyetlerden ve hane tüketimlerinden kaynaklı olarak doğada çürümeye terk edilen ve ekonomik faydaya dönüştürülemeyen önemli bir organik atık potansiyeli bulunmaktadır. Üreticilerin gelir kaynaklarının çeşitlendirilmesine imkân verecek ve çevrenin korunmasına hizmet edecek söz konusu atıkların toplanması ve işlenmesi oldukça önemlidir.

V. Alt faaliyetler

1. Yenilenebilir enerji kaynakları kullanımının avantajları konusunda farkındalığınartırılması

2. Atık toplama ve taşıma altyapısının oluşturulması

3. Atıkların sağlıklı şekilde işleme tesisine ulaştırılması

4. Tedarikçi ve alıcı arasında tip sözleşmelerin geliştirilmesi

5. Organik atıkları değerlendiren enerji tesislerinin desteklenmesi

6. Üretilen biyoyakıtların konvansiyonel yakıtlarla harmanlanması için kanunla belirlenmiş oranların yükseltilmesi

VI. Sonuçlar

1. Atıklardan kaynaklı çevre kirliliği ve salgın hastalıkların önlenmesi

2. Yenilenebilir enerji kullanımının artması

VII. Uygulayıcı/sorumlu kurum

TKB ve ÇOB