Ozon tabakasini incelten maddelerin (OTIM) azaltilmasina iliskin olarak ilk hükümetler arasi temaslar ise 1981 yilinda baslamis ve bu girisim Mart 1985’de Ozon Tabakasinin Korunmasi için Viyana Sözlesmesi’nin kabulü ile neticelenmistir.

Viyana Sözlesmesi, arastirma, ozon tabakasinin sistematik gözlenmesi, CFC üretiminin izlenmesi ve bilgi paylasimi hususlarinda hükümetler arasi isbirliginin saglanmasini tesvik etmistir.

Sözlesme taraflari, ozon tabakasinin yapisini degistiren insan kaynakli faaliyetlere karsi ve çevre ve insan sagligini korumaya yönelik olarak genel önlemler almakla görevlendirmektedir.

Yasal baglayiciligi olan kontrolleri veya hedefleri içermeyen bir çerçeve sözlesmedir.Sözlesme üzerindeki anlasmayi takiben, vakit kaybedilmeden ozon tabakasini incelten maddelerin kullaniminin ve üretiminin kontrol altina alinmasini saglayacak olan bir protokol üzerinde çalismalar baslatilmistir.

Eylül 1987’de Ozon Tabakasini Incelten Maddeler Iliskin Montreal Protokolü kabul edilmistir.1985 yilinda Antartika üzerindeki ozon deliginin tespit edilmesi ile hükümetler, birçok CFC’nin ve bazi halonlarin üretimini ve tüketimini azaltacak kati önlemlere ihtiyaç oldugu yargisina varmislardir. Montreal Protokolü, periyodik olarak yapilan bilimsel ve teknolojik degerlendirmeleri temel alarak azatlim takviminin revize edilebilecegi sekilde olusturulmustur.

Bu teknik ve bilimsel degerlendirmeleri takiben, söz konusu Protokole ait takvimdeki azatlimin hizlandirilmasi için 1990’da (Londra),1992’de (Kopenhag), 1995’de (Viyana), 1997’de (Montreal), 1999’da (Pekin) ve 2007’de (Montreal) tekrar düzenlenmistir. Ayrica bu düzenlemeler, yeni kontrol maddelerinin ve yeni önlemlerin de anlasmaya dahil edilmesine neden olmustur. 196 ülkenin taraf oldugu Montreal Protokolü, çevre konusunda olusturulmus en basarili çok tarafli anlasma olarak tanimlanmaktadir.

Haziran 1990 yilinda, Londra’da protokolün büyük bir basarisi olarak görülen ve gelismis ülkelerin katkilari ile olusturulan bir "Çok Tarafli Fon (MLF)" kurulmustur. Bu fon, gelismekte olan ülkelerin endüstrisine; OTIM'lerin giderilmesine yönelik projelerde teknik uzmanlasma, yeni teknolojiler ve ekipmanlar için kullandirilmaktadir.

Ozon tabakasinin incelmesi konusu ilk kez 1976 yilinda Birlesmis Milletler Çevre Programi(UNEP)’nin Yönetim Konseyi’nde tartisilmistir.UNEP ve Dünya Meteoroloji Örgütü (WMO)’nün ozon incelmesini periyodik olarak degerlendirmek için kurduklari Ozon Tabakasi Koordinasyon Komitesi (CCOL) sonrasi, ozon tabakasi konusundaki uzmanlar 1977 yilinda bir toplantida bir araya gelmislerdir.

Yukarida: Ozon tabakasinin 1984-1997 yillari arasindaki incelmesi

Türkiye;

protokole 19 Aralik 1991 tarihinde taraf olmustur ve tüm degisikliklerini kabul etmistir. Protokole iliskin ulusal ve uluslararasi çalismalarin izlenmesi Ulusal Odak Noktasi görevini yürüten Çevre ve Orman Bakanligi’nin koordinasyonunda gerçeklestirilmektedir. Ülkemiz Montreal Protokolünün uygulanmasinda en basarili ülkeler arasinda yer almaktadir.

12 Kasim 2008 tarih ve 27052 sayili Resmi Gazete’de “Ozon Tabakasini Incelten Maddelerin Azaltilmasina Iliskin Yönetmelik” yayimlanmistir.

Bahse konu Yönetmelik ile;

CFC Gazlar:

• Kloroflorokarbon (CFC) kullanimi 2006 itibari ile sifir tona indirilmistir. 01/01/2008 tarihinden itibaren zorunlu kullanim alanlari da dahil olmak üzere tüm ithalati yasaklanmistir.
• Tarim alanlarinda yaygin olarak kullanilan genis etkili bir pestisit olan metil bromür (CH3Br) kontrolü Tarim ve Köy isleri Bakanliginca yapilmaktadir.

Halonlar:

• Halonlarin ithalati 01/01/2008 tarihinden itibaren yasaktir. Ancak rehabilite edilmis halon kullanilabilir. Türkiye Halon Bankasi (TÜHAB) 31/12/2011 tarihine kadar iç piyasadaki talebin karsilanmasina iliskin faaliyet gösterecektir.
• 01/01/2012 tarihinden itibaren 31/12/2015 tarihine kadar sadece zorunlu kullanimi serbesttir.

Kaynak: iklim.cob.gov.tr, wikipedia.org